Zuidermeer is een dorp dat zich al jaren kenmerkt door haar actieve verenigingsleven. Het dorpshuis biedt als multifunctioneel gebouw sinds 2010 een onderkomen aan het verenigingsleven en is daarmee een belangrijke voorziening voor de leefbaarheid van Zuidermeer. Een plek dat is ontstaan door de inzet van de inwoners zelf en nog altijd volledig door vrijwilligers wordt beheert.
Hieronder vertellen we over de geschiedenis van dit bijzondere pand en hoe het een andere maatschappelijk invulling heeft gekregen.
Tot aan het begin van de 20e eeuw viel Zuidermeer onder de parochie Spierdijk. De Zuidermeerders verlangde toen al geruime tijd naar een eigen kerk en een eigen parochie. Maar onder andere de bisschop vond toen de tijd van ener kerk of bijkerk in Zuidermeer nog niet gekomen. Toch kwam er rond 1922 toestemming om een fonds te stichten. Daarnaast had mevr. Aaltje Schilder een stuk land van een halve hectare toegezegd in 1922 en bij testament kwam de kerk bij haar overlijden op 20 juli 1928 in het bezit van twee hectaren grond. In 1929 kwam te Spierdijk een bisschoppelijk schrijven dat de opdracht inhield om alle maatregelen te nemen die nodig waren voor het stichten van een nieuwe parochie.
In 1930 werd de (houten) hulpkerk in gebruik genomen. En daarmee de afscheiding van Zuidermeer als zelfstandige parochie, nadat de bewoners ruim honderd jaar tot de parochie van Spierdijk hadden behoord. In de jaren hierna werden initiatieven genomen om over te gaan tot de bouw van de definitieve kerk.
De eerste steenlegging van de kerk vindt plaats op 14 maart 1934 met een oorkonde met handtekeningen van velen die een steentje metselden. Deze is rechts op het priesterkoor ingemetseld en tegenwoordig bij de achteringang van het dorpshuis nog altijd zichtbaar. Op 24 september 1934 is de kerk ‘geconsecreerd’ (ingewijd) door bisschop Mgr. Aengenent. Door zijn ligging tegenover de Baarsdorpermeer en omdat dit een van de weinige kerken is die wat verder van de weg afstaan en voorzien is van een rijkelijke voortuin, valt deze kerk bij velen op.
De luidklok van de kerk is een cadeau van Thomas en Afra Steur en is op 2 juli 1934 in Zuidermeer aangekomen. De tekst op de klok luidt: “Thomas et Afra Vocant Vos” (Thomas en Afra roepen u).
Bij de bouw van de kerk was rekening gehouden met groei van de bevolking en uitbreiding van het aantal gelovigen. De geschiedenis nam echter een andere wending. In de volgende decennia bleek het gebouw al snel te groot en te duur voor de almaar kleiner wordende Parochiegemeenschap. Rond de eeuwwisseling ontstond een steeds luidere roep om de kerk te verkleinen of een herbestemming voor het gebouw te vinden.
Aan het begin van het nieuwe millennium is op initiatief van de provincie Noord-Holland een pilot uitgevoerd naar het opstellen van leefbaarheidsplannen voor kleine kernen in Noord-Holland. Deze pilot is uitgevoerd in drie kleine kernen, waaronder Zuidermeer. De bedoeling van de pilot was om voor de betreffende kernen, in nauwe samenspraak met de bewoners, een plan op te stellen gericht op het aanpakken van door de bewoners aangedragen leefbaarheidsknelpunten, wensen en oplossingsrichtingen. Het onderzoek heeft voor de kern Zuidermeer geresulteerd in het ‘Leefbaarheidsplan Zuidermeer’ welke is aangeboden aan de gemeenteraad van Koggenland (destijds nog Wester-Koggenland hetende) en is in maart 2001 vastgesteld door de gemeente als uit te voeren plan.
In maart 2001 is het ‘Leefbaarheidsplan Zuidermeer’ vastgesteld door de gemeente Koggenland. Eén van de belangrijkste onderwerpen was de wens van de inwoners om te komen tot de realisatie van een dorpshuis met dienstverlenende voorzieningen (een wijksteunpunt noemde men dat toen). Eén en ander was mede een direct gevolg van de juist in die periode definitieve sluiting van het enige café in Zuidermeer (café De Toekomst). Dit café vervulde een belangrijke functie als ontmoetingsplek. Sindsdien is door de gemeente en de bewoners gezocht naar een oplossing om te komen tot de daadwerkelijke realisering van een wijksteunpunt in Zuidermeer. Vanuit het dorp is daartoe de stichting Dorpshuis Zuidermeer opgericht.
In die periode werd ook duidelijk dat het Parochiebestuur van O.L.V. van Lourdes financieel niet meer in staat was het kerkgebouw te onderhouden. Het Bisdom Haarlem bleek bereid mee te werken aan een herbestemming van het kerkgebouw, onder voorwaarde dat de maatschappelijke bestemming behouden zou blijven en er een alternatieve plaats voor de geloofsbeleving in Zuidermeer ingericht zou worden. Daarmee deed zich een unieke kans voor om het zo gewenste wijksteunpunt in Zuidermeer te kunnen realiseren.
In 2008 vinden zeven partijen elkaar in een uniek samenwerkingsverband en dito plan: het Bisdom Haarlem, het Parochiebestuur O.L.V. van Lourdes, de provincie Noord-Holland, de gemeente Koggenland, de Stichting Bejaardenzorg Zuidermeer, woningbouwvereniging Intermaris en stichting Dorpshuis Zuidermeer. Op 23 april 2008 tekenen zij de samenwerkingsovereenkomst “Wijksteunpunt Zuidermeer”. Doel van de samenwerking is de ontwikkeling en realisatie van een multifunctioneel te gebruiken gebouw in Zuidermeer. De benodigde gelden worden middels subsidies en giften door bovenstaande partijen bijeengebracht. Intermaris wordt eigenaar van het gebouw en krijgt de opdracht het wijksteunpunt te realiseren.
Het oorspronkelijke kerkgebouw is op 1 juni 2008 aan de “eredienst onttrokken” en voor circa 1/3 deel gesloopt aan de achterzijde. Het resterende (en nog steeds imposante) gedeelte is her-ontwikkeld tot een multifunctionele activiteitenruimte. De pastorie met omliggende tuin en de sacristie zijn buiten de herontwikkeling gehouden. Zij hebben nu de functie van resp. particulier woonhuis en deel van het nieuw ontwikkelde kerkje. Dankzij het unieke herbestemmingsplan zijn de gronden en opstallen door de Parochie O.L.V. van Lourdes, met instemming van Bisdom Haarlem, definitief gegund aan het dorp Zuidermeer. Het voor het dorpshuis bestemde gedeelte van het kerkgebouw en de ondergrond ervan zijn voor een symbolisch bedrag van 1 euro overgedragen aan Intermaris. De overige benodigde gelden zijn middels subsidies en giften bijeengebracht. Het wijksteunpunt is daarmee kostendekkend gerealiseerd, wat een doorslaggevende voorwaarde was uit de samenwerkingsovereenkomst.
De complete verbouwing is in opdracht van Intermaris gerealiseerd door aannemingsbedrijf Ooyevaar uit Alkmaar, naar ontwerp van architectenbureau Sander Douma uit Stompetoren. De contouren van het voormalige kerkgebouw zijn blijvend zichtbaar gebleven. Het gebouw verwierf in het monumentenjaar 2008 de eerste prijs in een landelijke wedstrijd uitgeschreven door het VSB-fonds, in het kader van “Behoud van Religieus Erfgoed voor toekomstige generaties”.
Het leefbaarheidsplan Zuidermeer uit 2001 heeft uiteindelijk geresulteerd tot de herbestemming van de kerk en ingebruikname van het dorpshuis in 2010. Een vorm van plattelandsvernieuwing om trots op te zijn. Waar een klein dorp van ca. 500 inwoners groot in kan zijn!!
De renovatie naar een multifunctioneel gebouw is op 15 januari 2010 door Intermaris opgeleverd. Sindsdien wordt het gebouw door Intermaris verhuurd aan de stichting dorpshuis Zuidermeer bij wie de taak ligt het geheel op een gezonde wijze te exploiteren en daadwerkelijk een invulling te geven aan daar waarvoor het bedoeld is. Het dorpshuis is tegenwoordig hét ontmoetings- en activiteitencentrum van het dorp en is daarmee een belangrijke voorziening om de leefbaarheid van het dorp op peil te houden. In het gebouw bevindt zich een cafégedeelte en een (sport)zaal die samengevoegd kunnen worden tot één grote activiteitenruimte.
Mede dankzij een actief verenigingsleven in het dorp en veel lokaal georganiseerde evenementen is het de Stichting tot op heden gelukt een financieel gezonde exploitatie te realiseren. Het dorpshuis draait volledig op vrijwilligers. Velen zetten zich in als bestuurslid, lid van het activiteitencomité, lid van de op- en afbouwploeg, tuin- of onderhoudsman, of als horeca medewerker. Daarmee leveren de inwoners zelf een grote bijdrage aan het in stand houden van dit unieke object in Zuidermeer.